Mumtoz lahzalar: Bobur g‘azallari bilan ijro etiladigan qo‘shiqlar matnlari

BoburТемурийзода Умаршайх Мирзо ўғли Заҳириддин Муҳаммад Бобур (1483-1530) ўша пайтлардаги Фарғона давлатининг пойтахти бўлмиш Ахсикентда, айрим манбаларга кўра эса Андижонда туғилди. Ҳозирги Афғонистоннинг бир қисми ва Ҳиндистонни ўз ичига олган улкан салтанат барпо қилди.
Дастлаб Аграга дафн этилди. Кейинроқ эса қабри, ўз васиятига биноан, Кобул шаҳрига кўчирилди.
Бобурдан бизга бир девон, «Бобурнома» тарихий-мемуар асари ва қатор рисолалар мерос қолган.

НАСРИ БАЁТ
«Наво» мақомидан

Хазон яфроғи янглиғ гул юзунг ҳажрида сарғардим,
Кўруб раҳм айлагил, эй лоларух, бу чеҳраи зардим.

Сен, эй гул, қўймадинг саркашлигингни сарвдек ҳаргиз,
Аёғингға тушуб барги хазондек, мунча ёлбордим.

Латофат гулшанида гул киби сен сабзу хуррам қол,
Мен арчи даҳр боғидин хазон япроғидек бордим.

Хазондек қон ёшим, сориғ юзумдин эл танаффурда,
Баҳар ранге, биҳамдиллаҳ, улусдин ўзни қутқордим.

Не толеъдур мангаким, ахтари бахтим топилмайдур,
Фалак авроқини ҳар нечаким дафтардек ахтардим.

Улуснинг таъну таърифи манга, Бобур, баробардур,
Бу оламда ўзумни чун ямон-яхшидин ўткардим.

1.Сарғармоқ – сарғаймоқ. 2.Лоларух – лола(дек қизил) юзли. 3.Чеҳраи зард – сариқ юз. 4.Саркашлик – бебошлик, қайсарлик. 5.Сарв – тик ўсувчи дарахт; маъшуқа қаддига ишора.  6.Латофат – латифлик, нозиклик. 7.Сабзу хуррам – ям-яшил ва хурсанд,мамнун. 8.Арчи – (а)гарчи. 9.Даҳр – дунё. 10.Бормоқ – кетмоқ. 11.Танаффур – нафратланиш, жирканиш. 12.Баҳар ранге – ҳарқалай; ҳар турли. 13.Биҳамдиллаҳ – Оллоҳга ҳамдлар бўлсин(ки). 14.Улус – халқ. 15.Не толеъ – (бу) қандай (қанақа) толеъ(ки). 16.Ахтари бахт – бахт юлдузи. 17.Авроқ – варақлар. 18.Таъну таъриф – таънаю мақтов.

ТОПИЛМАС
Н. Қулабдуллаев мусиқаси

Сендек манга бир ёри жафокор топилмас,
Мендек санга бир зору вафодор топилмас.

Бу шаклу шамойил била худ ҳуру парисен
Ким, жинси башар ичра бу миқдор топилмас.

Ағёр кўз оллидаю ул ёр аён йўқ,
Ғам хори кўнгул ичра-ю, ғамхор топилмас.

Эй гул, мени зор этмаки ҳуснунг чаманида,
Кўзни юмуб очқунча бу гулзор топилмас.

Бобур сени чун ёр деди, ёрлиғ этгил,
Оламда кишига йўқ эса ёр топилмас.

1. Шамойил – 1)кўриниш, қиёфа; 2)сифатлар, фазилатлар. 2. Худ – худди. 3.Жинси башар – одамзод. 4. Бу миқдор – бу даража. 5. Ағёр – рақиблар. 6. Ғам хори – ғам тикони. 7. Ғамхор – дардкаш, ғамхўр. 8. Ёрлиғ – ёрлик, дўстлик.

СОҚИЙНОМАИ САВТИ КАЛОН
«Рост» мақомидан

Келтурса юз балони ўшал бевафо манга,
Келсун, агар юзумни эвурсам, бало манга!

Нетгаймен ул рафиқ билаким, қилур басе,
Меҳру вафо рақибға, жавру жафо – манга.

Бегона бўлса ақл мени телбадин, не тонг,
Чун бўлди ул парисифатим ошно манга.

Оҳу ёшимдин ортадурур заъф, эй табиб,
Билдим, ярашмас эмди бу обу ҳаво манга.

Дардим кўруб, муолажада зоеъ этма умр
Ким, жонда дарди ишқдурур бедаво манга.

То ёр кимни истару кўнглига ким ёқар,
Ташвиш бежиҳатдурур охир санго, манга.

1.Эвурмоқ – ўгирмоқ, бурмоқ. 2.Рафиқ – дўст, улфат. 3.Не тонг – не ажаб. 4.Парисифат – парига ўхшаш. Байт мазмуни: мен – телбанинг ақлим бўлмаса, не ажаб. Чунки у парисифат ёр менга ошно бўлди. Халқ орасида руҳий хаста кишиларни «бунга пари ёки жин теккан» дейилишига ишора. 5.Заъф – заифлик. 6.Обу ҳаво – айнан   сув ва ҳаво; аввалги мисрадаги оҳ ва кўз ёшга ишора; шунингдек, об-ҳаво (иқлим) маъносида. 7.Бежиҳат – ўринсиз.

ҚАРО ЗУЛФИНГ…
Ғ. Тошматов мусиқаси

Қаро зулфунг фироқида паришон рўзғорим бор,
Юзунгнинг иштиёқида не сабру не қарорим бор.

Лабинг бағримни қон қилди, кўзумдин қон равон қилди,
Нега ҳолим ямон қилди, мен ондин бир сўрорим бор.

Жаҳондин манга ғам бўлса, улусдин гар алам бўлса,
Не ғам, юз мунча ҳам бўлса, сенингдек ғамгусорим бор.

Фиғоним ошти булбулдин, ғами йўқ зарра бу қулдин,
Басе, Бобур, ўшал гулдин кўнгулда хор-хорим  бор.

1.Зулф – соч, гажак. 2.Фироқ – айрилиқ. 3. Паришон – ёйиқ, тўзғиган. 4.Иштиёқ – кучли истак, хоҳиш, қўмсаш. 5.Равон қилмоқ – оқизмоқ. 6.Сўрорим – сўз ўйини: 1) сўрашим; 2)сўришим. 7.Улус – халқ. 8.Ғамгусор – ғамхўр. 9.Хор – тикан.

САРАХБОРИ ОРОМИЖОН
«Дугоҳ» мақомидан

Жонимдин ўзга ёри вафодор топмадим,
Кўнглумдин ўзга маҳрами асрор  топмадим.

Жонимдек ўзга жонни дилафгор кўрмадим,
Кўнглум киби кўнгулни гирифтор топмадим.

Усрук кўзига токи кўнгул бўлди мубтало,
Ҳаргиз бу телбани яна ҳушёр топмадим.

Бори борай эшигига бу навбат, эй кўнгул,
Нечаки бориб эшигига, бор топмадим.

Бобур, ўзунгни ўргата кўр ёрсизки, мен
Истаб жаҳонни, мунча қилиб, ёр топмадим.

1.Маҳрами асрор – сирдош, хос киши. 2.Дилафгор – ғамгин, дилхаста.
3.Гирифтор – банди, боғланган, тутилган. 14.Усрук – маст.
      
БОШДИН ЯНА
Ф. Умаров мусиқаси

Сочининг савдоси тушди бошима бошдин яна,
Тийра бўлди рўзғорим ул қаро қошдин яна.

Мен худ ул тифли паривашға кўнгул бердим, вале
Хонумоним ногаҳон бузулмағай бошдин яна.

Юз ямонлиғ кўриб ондин, телба бўлдунг, эй кўнгул,
Яхшилиғни кўз тутарсен ул паривашдин яна.

Тош урар атфол мени, уйида фориғ ул пари,
Телбалардек қичқирурмен ҳар замон тошдин яна.

Оёғим етганча Бобурдек кетар эрдим, нетай,
Сочининг савдоси тушди бошима бошдин яна.

1.Савдо – ғам, дард, ишқ; қора. 2.Тийра – хира. 3.Рўзғор – турмуш. 4.Худ – худди. 5.Париваш – парига ўхшаш. 6.Хонумон – бор-йўқ, бисот. 7.Кўз тутмоқ – умид қилмоқ. 8.Тош урар атфол мени …– кўчасидаги болалар мен (телба)га тош отишади. У пари эса уйида бундай ташвишлардан холи, менинг аҳволимдан бехабар ўтиради. Мен эса зора нолаларимни эшитиб, аҳволимни билса, дея ташқарида туриб ҳар лаҳза телбадек қичқираман.

ТАРОНАИ НАСРИ СЕГОҲ (ШАРОБ I)
Фарғона мумтоз куйларидан

Ким кўрар хуршидни, ул моҳсиймо бўлмаса?!
Ким сўрар шаккарни, ул лаъли шакарҳо бўлмаса?!

Гул тикандур кўзларимга, ул юзи гулдин йироқ,
Сарв ўқдур бағрима, ул сарви боло бўлмаса.

Жаннатул-маъвони, эй зоҳид, нетай мен зорким,
Истарам, кўйидин ўзга манга маъво бўлмаса.

Тиймағил девона кўнглумники, расво бўлма деб,
Ошиқ ўлғайму эди ул телба расво бўлмаса?!

Гар бошингни кессалар ишқида, эй Бобур, сенинг,
Ёрдин кўнглунг, керакким, ўзга қатъо бўлмаса.

1.Хуршид – қуёш. 2.Моҳсиймо – ой юзли. 3.Лаъли шакарҳо – лаъл – қизил рангли қимматбаҳо тош; шакарҳо – шакарли,ширин; маъшуқа лабига нисбат. 4.Сарв – тик ўсувчи дарахт; маъшуқа қаддига ишора. 5.Боло – 1)юқори, баланд; 2)қомат. 6.Қатъо – кес(ил)иш, уз(ил)иш.

КОШКИ
Ю. Ражабий мусиқаси

Кўрмагай эрдим жамолин олам аро, кошки,
Бўлмағай эрдим бори оламға расво, кошки.

Ишқ боғининг ниҳоли — ғам, бари ҳирмон эмиш,
Қилмағай эрдим бу гулшанни томошо, кошки.

Қилмағай эрди кўнгул ишқин ҳавас, бал, тилга ҳам
Келмагай эрди анингдек лафз асло, кошки.

Қоши ёлар кўйида умри шариф этгунча сарф,
Қилғай эрдим масжиду меҳроб аро жо, кошки.

Ихтиёр эт ўзга иш, Бобурки, ҳосил бўлмағай
Ишқу васлу айш ила ишратдин, илло, кошки.

1.Бар – мева, ҳосил. 2.Ҳирмон – маҳрумлик, жудолик. 3.Бал — балки. 4.Лафз – сўз. 5.Ё(й) – камон; шаклан маъшуқа қошига нисбат. 6.Кўй – кўча, йўл. 7.Шариф – шарафли, қадрли, қимматли.

НЕ БЎЛДИ?
К. Раҳимов мусиқаси

Ул аҳд ила паймон қани, эй ёр, не бўлди?
Ул лутф ила эҳсон қани, эй ёр, не бўлди?

Кеттим мени ҳайрон эшигингдин, демадинг ҳеч:
«Ул телбаи ҳайрон қани?» Эй ёр, не бўлди?

Юз кўрсатибон эл ичида лутф этар эрдинг,
Ул лутф намоён қани, эй ёр, не бўлди?

Сенинг сари борди кўнгул, истаб топа олмон
Сенинг сари борғон қани, эй ёр, не бўлди?

Жонимға даво сўзунг эди, сўзламадинг, оҳ,
Жон дардиға дармон қани, эй ёр, не бўлди?

Мундоқму эди аҳдки, Бобурни унуттунг,
Ул аҳд ила паймон қани, эй ёр, не бўлди?

САВТИ ЧОРГОҲ

Қайси бир озорин айтай жонима ағёрнинг?
Қайси бир оғритқонин кўнглумни дей дилдорнинг?

Қайси бир бераҳлиғини толеи гумроҳнинг?
Қайси бир кажравлиғини чархи кажрафторнинг?

Қайси ҳасрат бирла армонин вафосиз васлнинг,
Қайси  кулфат бирла ранжин фурқати хунхорнинг?

Бобур, ул гул жавр этар, ағёрдин не яхшилиғ,
Гулнинг озори бу бўлса, ваҳ, не бўлғай хорнинг?

1.Ағёр – айн.  ғайрлар, бошқалар; ошиқнинг рақиблари – ёрнинг бошқа ошиқлари. 2.Бераҳлик – йўлсизлик, чорасизлик. 3.Толеи гумроҳ – адашган, гумроҳ толеъ (бахт, иқбол). 4.Кажравлик – тескари юриш. 5.Чарх – осмон; тақдир маъносида. 6.Кажрафтор – тескари юрувчи. 7.Ранж – алам, озор. 8.Фурқати хунхор – айн.  қонхўр айрилиқ. 9.Хор – тикан; мажозан рақиблар.

ГУЛЖАМОЛ
Ғ. Тошматов мусиқаси

Гул жамолин ёпқон ул гулнинг ики райҳонидур,
Ғунча сиррин очқон ул икки лаби хандонидур.

Ул мусалсал икки зулфи гул юзининг даврида
Гул уза оғнар, магар ул иккининг давронидур.

Сел эмасдур Ер юзин тутқон – кўзумнинг ёшидур,
Раъд эмасдур кўкка чирмашқон – кўнгул афғонидур!

Ложарам, бўлғай паришону ҳавойи мен киби –
Зарра янглиғ кимки бир хуршед саргардонидур.

Ул пари ишқида, Бобур, кўнглум андоқ телбадур
Ким, сочи – занжиридур, чоҳи зақан – зиндонидур.

1. Ики – икки. 2.Райҳон – райҳон; мажозан маъшуқанинг соч кокили. 3.Хандон – кулувчи. 4.Мусалсал – халқа-халқа, занжирсимон. 5.Зулф – соч гажаги. 6.Давр – 1) айлана, доира; 2) давр, замон; бу ерда сўз ўйини: ҳар икки маъносида ҳам олиш мумкин. 7.Магар – чунки. 8.Раъд – момақалдироқ. 9.Афғон – нола, фиғонлар. 10.Ложарам – албатта, шубҳасиз. 11.Паришон – ёйиқ, тўзғиган. 12.Ҳавойи — қаранг 28|13. 13.Хуршед (хуршид) – қуёш. 14.Чоҳи зақан – бағбаға (ияк ости) чуқурчаси.

Изоҳ: Айрим ғазалларнинг қўшиқда ижро этилмаган қисми тушириб қолдирилди.

Манба: “Сарахбор” тўплами. 2010 йил, “Наманган” нашриёти. Тузувчилар: Азизбек Ҳакимов, Дилором ЭргашеваSaraxbor

Сайтимиздаги “Мумтоз лаҳзалар” рукнида улуғ шоирларимизнинг эл суйган, қўшиққа кўчган, энг муҳими, мумтоз мақом касб этган нодир битиклари бериб борилади. Очиғи, кўпдан буён шу рукнни ташкил этишни режалаштириб юрар, ҳеч имкон бўлмаётганди. Улуғ мутафаккир, шоҳ ва шоир, дилбар шахс Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллуд топган қутлуғ сана муносабати билан ушбу рукнни Мирзо Бобурнинг эл аро машҳур, мумтоз қўшиқлар қанотида ҳамон умргузаронлик қилиб келаётган беназир ғазаллари билан бошлаётирмиз. Бунда бизга наманганлик ажойиб ижодкорлар – мумтоз мероснинг чин мухлислари Дилором Эргашева ҳамда Азизбек Ҳакимов тайёрлаган “Сарахбор” тўплами кўмакка келди. Тузувчи-муаллифлар куюниб таъкидлаганидек, “мумтоз куй-қўшиқларимиз – ҳикматлар тўла хазина. Ундан улуш олмоқчи бўлган ҳар бир шинавандадан покиза руҳ, покиза қалб ва покиза нигоҳ талаб қилинади. Эскириб қолган сўзлар, арабий ёки форсий бирикмаларнинг кўплиги боис бўлса керак, аксарият ҳаваскорлардан тортиб, эл орасида «ҳофиз» деган ном олиб улгурган ижрочиларнинг баъзилари ҳам мумтоз қўшиқларимиз матнини бузиб айтишлари одатий ҳолга айланмоқда. Бу «бузғунчилик» шу даражага бориб етдики, «Оғайни, мана бу ери бундоқ бўлиши керак эди», десангиз, «Фалончиям шундоқ айтган!» деган беҳуда қайсарлик билан жавоб оласиз. Майли, фалончилар бузиб айтгандир, айтаётгандир. Келинг, сиз катта устозлар айтганидай, улуғ шоирларимиз ёзиб кетганидай айтинг!”
Биз ҳам бу борада муаллифлар фикрига қўшиламиз, ўз ўрнида, сизга ҳам “Сарахбор”ни бир ўқиб кўришни тавсия этамиз. Рукнимиз эса давом этади.

Беҳзод Фазлиддин

Телеграмдаги каналимиз: https://t.me/Behzod_Fazliddin

Mumtoz lahzalar: Bobur g‘azallari bilan ijro etiladigan qo‘shiqlar matnlariMirzo Bobur

Temuriyzoda Umarshayx Mirzo o‘g‘li Zahiriddin Muhammad Bobur (1483-1530) o‘sha paytlardagi Farg‘ona davlatining poytaxti bo‘lmish Axsikentda, ayrim manbalarga ko‘ra esa Andijonda tug‘ildi. Hozirgi Afg‘onistonning bir qismi va Hindistonni o‘z ichiga olgan ulkan saltanat barpo qildi.
Dastlab Agraga dafn etildi. Keyinroq esa qabri, o‘z vasiyatiga binoan, Kobul shahriga ko‘chirildi.
Boburdan bizga bir devon, «Boburnoma» tarixiy-memuar asari va qator risolalar meros qolgan.

NASRI BAYOT
«Navo» maqomidan

Xazon yafrog‘i yanglig‘ gul yuzung hajrida sarg‘ardim,
Ko‘rub rahm aylagil, ey lolarux, bu chehrayi zardim.

Sen, ey gul, qo‘ymading sarkashligingni sarvdek hargiz,
Ayog‘ingg‘a tushub bargi xazondek, muncha yolbordim.

Latofat gulshanida gul kibi sen sabz-u xurram qol,
Men archi dahr bog‘idin xazon yaprog‘idek bordim.

Xazondek qon yoshim, sorig‘ yuzumdin el tanaffurda,
Bahar range, bihamdillah, ulusdin o‘zni qutqordim.

Ne tole’dur mangakim, axtari baxtim topilmaydur,
Falak avroqini har nechakim daftardek axtardim.

Ulusning ta’n-u ta’rifi manga, Bobur, barobardur,
Bu olamda o‘zumni chun yamon-yaxshidin o‘tkardim.

1.Sarg‘armoq – sarg‘aymoq. 2.Lolarux – lola(dek qizil) yuzli. 3.Chehrayi zard – sariq yuz. 4.Sarkashlik – beboshlik, qaysarlik. 5.Sarv – tik o‘suvchi daraxt; ma’shuqa qaddiga ishora. 6.Latofat – latiflik, noziklik. 7.Sabz-u xurram – yam-yashil va xursand,mamnun. 8.Archi – (a)garchi. 9.Dahr – dunyo. 10.Bormoq – ketmoq. 11.Tanaffur – nafratlanish, jirkanish. 12.Bahar range – harqalay; har turli. 13.Bihamdillah – Ollohga hamdlar bo‘lsin(ki). 14.Ulus – xalq. 15.Ne tole’ – (bu) qanday (qanaqa) tole’(ki). 16.Axtari baxt – baxt yulduzi. 17.Avroq – varaqlar. 18.Ta’n-u ta’rif – ta’na-yu maqtov.

TOPILMAS
N. Qulabdullayev musiqasi

Sendek manga bir yori jafokor topilmas,
Mendek sanga bir zor-u vafodor topilmas.

Bu shaklu shamoyil bila xud huru parisen
Kim, jinsi bashar ichra bu miqdor topilmas.

Ag‘yor ko‘z ollida-yu ul yor ayon yo‘q,
G‘am xori ko‘ngul ichra-yu, g‘amxor topilmas.

Ey gul, meni zor etmaki husnung chamanida,
Ko‘zni yumub ochquncha bu gulzor topilmas.

Bobur seni chun yor dedi, yorlig‘ etgil,
Olamda kishiga yo‘q esa yor topilmas.

1. Shamoyil – 1)ko‘rinish, qiyofa; 2)sifatlar, fazilatlar. 2. Xud – xuddi. 3.Jinsi bashar – odamzod. 4. Bu miqdor – bu daraja. 5. Ag‘yor – raqiblar. 6. G‘am xori – g‘am tikoni. 7. G‘amxor – dardkash, g‘amxo‘r. 8. Yorlig‘ – yorlik, do‘stlik.

SOQIYNOMAYI SAVTI KALON
«Rost» maqomidan

Keltursa yuz baloni o‘shal bevafo manga,
Kelsun, agar yuzumni evursam, balo manga!

Netgaymen ul rafiq bilakim, qilur base,
Mehr-u vafo raqibg‘a, javru jafo – manga.

Begona bo‘lsa aql meni telbadin, ne tong,
Chun bo‘ldi ul parisifatim oshno manga.

Oh-u yoshimdin ortadurur za’f, ey tabib,
Bildim, yarashmas emdi bu ob-u havo manga.

Dardim ko‘rub, muolajada zoe’ etma umr
Kim, jonda dardi ishqdurur bedavo manga.

To yor kimni istar-u ko‘ngliga kim yoqar,
Tashvish bejihatdurur oxir sango, manga.

1.Evurmoq – o‘girmoq, burmoq. 2.Rafiq – do‘st, ulfat. 3.Ne tong – ne ajab. 4.Parisifat – pariga o‘xshash. Bayt mazmuni: men – telbaning aqlim bo‘lmasa, ne ajab. Chunki u parisifat yor menga oshno bo‘ldi. Xalq orasida ruhiy xasta kishilarni «bunga pari yoki jin tekkan» deyilishiga ishora. 5.Za’f – zaiflik. 6.Ob-u havo – aynan suv va havo; avvalgi misradagi oh va ko‘z yoshga ishora; shuningdek, ob-havo (iqlim) ma’nosida. 7.Bejihat – o‘rinsiz.

QARO ZULFING…
G‘. Toshmatov musiqasi

Qaro zulfung firoqida parishon ro‘zg‘orim bor,
Yuzungning ishtiyoqida ne sabr-u ne qarorim bor.

Labing bag‘rimni qon qildi, ko‘zumdin qon ravon qildi,
Nega holim yamon qildi, men ondin bir so‘rorim bor.

Jahondin manga g‘am bo‘lsa, ulusdin gar alam bo‘lsa,
Ne g‘am, yuz muncha ham bo‘lsa, seningdek g‘amgusorim bor.

Fig‘onim oshti bulbuldin, g‘ami yo‘q zarra bu quldin,
Base, Bobur, o‘shal guldin ko‘ngulda xor-xorim bor.

1.Zulf – soch, gajak. 2.Firoq – ayriliq. 3. Parishon – yoyiq, to‘zg‘igan. 4.Ishtiyoq – kuchli istak, xohish, qo‘msash. 5.Ravon qilmoq – oqizmoq. 6.So‘rorim – so‘z o‘yini: 1) so‘rashim; 2)so‘rishim. 7.Ulus – xalq. 8.G‘amgusor – g‘amxo‘r. 9.Xor – tikan.

SARAXBORI OROMIJON
«Dugoh» maqomidan

Jonimdin o‘zga yori vafodor topmadim,
Ko‘nglumdin o‘zga mahrami asror topmadim.

Jonimdek o‘zga jonni dilafgor ko‘rmadim,
Ko‘nglum kibi ko‘ngulni giriftor topmadim.

Usruk ko‘ziga toki ko‘ngul bo‘ldi mubtalo,
Hargiz bu telbani yana hushyor topmadim.

Bori boray eshigiga bu navbat, ey ko‘ngul,
Nechaki borib eshigiga, bor topmadim.

Bobur, o‘zungni o‘rgata ko‘r yorsizki, men
Istab jahonni, muncha qilib, yor topmadim.

1.Mahrami asror – sirdosh, xos kishi. 2.Dilafgor – g‘amgin, dilxasta.
3.Giriftor – bandi, bog‘langan, tutilgan. 14.Usruk – mast.

BOSHDIN YANA
F. Umarov musiqasi

Sochining savdosi tushdi boshima boshdin yana,
Tiyra bo‘ldi ro‘zg‘orim ul qaro qoshdin yana.

Men xud ul tifli parivashg‘a ko‘ngul berdim, vale
Xonumonim nogahon buzulmag‘ay boshdin yana.

Yuz yamonlig‘ ko‘rib ondin, telba bo‘ldung, ey ko‘ngul,
Yaxshilig‘ni ko‘z tutarsen ul parivashdin yana.

Tosh urar atfol meni, uyida forig‘ ul pari,
Telbalardek qichqirurmen har zamon toshdin yana.

Oyog‘im yetgancha Boburdek ketar erdim, netay,
Sochining savdosi tushdi boshima boshdin yana.

1.Savdo – g‘am, dard, ishq; qora. 2.Tiyra – xira. 3.Ro‘zg‘or – turmush. 4.Xud – xuddi. 5.Parivash – pariga o‘xshash. 6.Xonumon – bor-yo‘q, bisot. 7.Ko‘z tutmoq – umid qilmoq. 8.Tosh urar atfol meni …– ko‘chasidagi bolalar men (telba)ga tosh otishadi. U pari esa uyida bunday tashvishlardan xoli, mening ahvolimdan bexabar o‘tiradi. Men esa zora nolalarimni eshitib, ahvolimni bilsa, deya tashqarida turib har lahza telbadek qichqiraman.

TARONAYI NASRI SЕGOH (SHAROB I)
Farg‘ona mumtoz kuylaridan

Kim ko‘rar xurshidni, ul mohsiymo bo‘lmasa?!
Kim so‘rar shakkarni, ul la’li shakarho bo‘lmasa?!

Gul tikandur ko‘zlarimga, ul yuzi guldin yiroq,
Sarv o‘qdur bag‘rima, ul sarvi bolo bo‘lmasa.

Jannat-ul-ma’voni, ey zohid, netay men zorkim,
Istaram, ko‘yidin o‘zga manga ma’vo bo‘lmasa.

Tiymag‘il devona ko‘nglumniki, rasvo bo‘lma deb,
Oshiq o‘lg‘aymu edi ul telba rasvo bo‘lmasa?!

Gar boshingni kessalar ishqida, ey Bobur, sening,
Yordin ko‘nglung, kerakkim, o‘zga qat’o bo‘lmasa.

1.Xurshid – quyosh. 2.Mohsiymo – oy yuzli. 3.La’li shakarho – la’l – qizil rangli qimmatbaho tosh; shakarho – shakarli,shirin; ma’shuqa labiga nisbat. 4.Sarv – tik o‘suvchi daraxt; ma’shuqa qaddiga ishora. 5.Bolo – 1)yuqori, baland; 2)qomat. 6.Qat’o – kes(il)ish, uz(il)ish.

KOSHKI
Yu. Rajabiy musiqasi

Ko‘rmagay erdim jamolin olam aro, koshki,
Bo‘lmag‘ay erdim bori olamg‘a rasvo, koshki.

Ishq bog‘ining niholi — g‘am, bari hirmon emish,
Qilmag‘ay erdim bu gulshanni tomosho, koshki.

Qilmag‘ay erdi ko‘ngul ishqin havas, bal, tilga ham
Kelmagay erdi aningdek lafz aslo, koshki.

Qoshi yolar ko‘yida umri sharif etguncha sarf,
Qilg‘ay erdim masjid-u mehrob aro jo, koshki.

Ixtiyor et o‘zga ish, Boburki, hosil bo‘lmag‘ay
Ishqu vaslu aysh ila ishratdin, illo, koshki.

1.Bar – meva, hosil. 2.Hirmon – mahrumlik, judolik. 3.Bal — balki. 4.Lafz – so‘z. 5.Yo(y) – kamon; shaklan ma’shuqa qoshiga nisbat. 6.Ko‘y – ko‘cha, yo‘l. 7.Sharif – sharafli, qadrli, qimmatli.

NЕ BO‘LDI?
K. Rahimov musiqasi

Ul ahd ila paymon qani, ey yor, ne bo‘ldi?
Ul lutf ila ehson qani, ey yor, ne bo‘ldi?

Kettim meni hayron eshigingdin, demading hech:
«Ul telbayi hayron qani?» Ey yor, ne bo‘ldi?

Yuz ko‘rsatibon el ichida lutf etar erding,
Ul lutf namoyon qani, ey yor, ne bo‘ldi?

Sening sari bordi ko‘ngul, istab topa olmon
Sening sari borg‘on qani, ey yor, ne bo‘ldi?

Jonimg‘a davo so‘zung edi, so‘zlamading, oh,
Jon dardig‘a darmon qani, ey yor, ne bo‘ldi?

Mundoqmu edi ahdki, Boburni unuttung,
Ul ahd ila paymon qani, ey yor, ne bo‘ldi?

SAVTI CHORGOH

Qaysi bir ozorin aytay jonima ag‘yorning?
Qaysi bir og‘ritqonin ko‘nglumni dey dildorning?

Qaysi bir berahlig‘ini toleyi gumrohning?
Qaysi bir kajravlig‘ini charxi kajraftorning?

Qaysi hasrat birla armonin vafosiz vaslning,
Qaysi kulfat birla ranjin furqati xunxorning?

Bobur, ul gul javr etar, ag‘yordin ne yaxshilig‘,
Gulning ozori bu bo‘lsa, vah, ne bo‘lg‘ay xorning?

1.Ag‘yor – ayn. g‘ayrlar, boshqalar; oshiqning raqiblari – yorning boshqa oshiqlari. 2.Berahlik – yo‘lsizlik, chorasizlik. 3.Tolei gumroh – adashgan, gumroh tole’ (baxt, iqbol). 4.Kajravlik – teskari yurish. 5.Charx – osmon; taqdir ma’nosida. 6.Kajraftor – teskari yuruvchi. 7.Ranj – alam, ozor. 8.Furqati xunxor – ayn. qonxo‘r ayriliq. 9.Xor – tikan; majozan raqiblar.

GULJAMOL
G‘. Toshmatov musiqasi

Gul jamolin yopqon ul gulning iki rayhonidur,
G‘uncha sirrin ochqon ul ikki labi xandonidur.

Ul musalsal ikki zulfi gul yuzining davrida
Gul uza og‘nar, magar ul ikkining davronidur.

Sel emasdur Yer yuzin tutqon – ko‘zumning yoshidur,
Ra’d emasdur ko‘kka chirmashqon – ko‘ngul afg‘onidur!

Lojaram, bo‘lg‘ay parishonu havoyi men kibi –
Zarra yanglig‘ kimki bir xurshed sargardonidur.

Ul pari ishqida, Bobur, ko‘nglum andoq telbadur
Kim, sochi – zanjiridur, chohi zaqan – zindonidur.

1. Iki – ikki. 2.Rayhon – rayhon; majozan ma’shuqaning soch kokili. 3.Xandon – kuluvchi. 4.Musalsal – xalqa-xalqa, zanjirsimon. 5.Zulf – soch gajagi. 6.Davr – 1) aylana, doira; 2) davr, zamon; bu yerda so‘z o‘yini: har ikki ma’nosida ham olish mumkin. 7.Magar – chunki. 8.Ra’d – momaqaldiroq. 9.Afg‘on – nola, fig‘onlar. 10.Lojaram – albatta, shubhasiz. 11.Parishon – yoyiq, to‘zg‘igan. 12.Havoyi — qarang 28|13. 13.Xurshed (xurshid) – quyosh. 14.Chohi zaqan – bag‘bag‘a (iyak osti) chuqurchasi.

Izoh: Ayrim g‘azallarning qo‘shiqda ijro etilmagan qismi tushirib qoldirildi.

Manba: “Saraxbor” to‘plami. 2010-yil, “Namangan” nashriyoti. Tuzuvchilar: Azizbek Hakimov, Dilorom Ergasheva

Saytimizdagi “Mumtoz lahzalar” ruknida ulug‘ shoirlarimizning el suygan, qo‘shiqqa ko‘chgan, eng muhimi, mumtoz maqom kasb etgan nodir bitiklari berib boriladi. Ochig‘i, ko‘pdan buyon shu ruknni tashkil etishni rejalashtirib yurar, hech imkon bo‘lmayotgandi. Ulug‘ mutafakkir, shoh va shoir, dilbar shaxs Zahiriddin Muhammad Bobur tavallud topgan qutlug‘ sana munosabati bilan ushbu ruknni Mirzo Boburning el aro mashhur, mumtoz qo‘shiqlar qanotida hamon umrguzaronlik qilib kelayotgan benazir g‘azallari bilan boshlayotirmiz. Bunda bizga namanganlik ajoyib ijodkorlar – mumtoz merosning chin muxlislari Dilorom Ergasheva hamda Azizbek Hakimov tayyorlagan “Saraxbor” to‘plami ko‘makka keldi. Tuzuvchi-mualliflar kuyunib ta’kidlaganidek, “mumtoz kuy-qo‘shiqlarimiz – hikmatlar to‘la xazina. Undan ulush olmoqchi bo‘lgan har bir shinavandadan pokiza ruh, pokiza qalb va pokiza nigoh talab qilinadi. Eskirib qolgan so‘zlar, arabiy yoki forsiy birikmalarning ko‘pligi bois bo‘lsa kerak, aksariyat havaskorlardan tortib, el orasida «hofiz» degan nom olib ulgurgan ijrochilarning ba’zilari ham mumtoz qo‘shiqlarimiz matnini buzib aytishlari odatiy holga aylanmoqda. Bu «buzg‘unchilik» shu darajaga borib yetdiki, «Og‘ayni, mana bu yeri bundoq bo‘lishi kerak edi», desangiz, «Falonchiyam shundoq aytgan!» degan behuda qaysarlik bilan javob olasiz. Mayli, falonchilar buzib aytgandir, aytayotgandir. Keling, siz katta ustozlar aytganiday, ulug‘ shoirlarimiz yozib ketganiday ayting!”
Biz ham bu borada mualliflar fikriga qo‘shilamiz, o‘z o‘rnida, sizga ham “Saraxbor”ni bir o‘qib ko‘rishni tavsiya etamiz. Ruknimiz esa davom etadi.

Behzod Fazliddin

Ijtimoiy tarmoqlarda:
https://www.facebook.com/behzod.fazliddin
https://www.facebook.com/behzodfazliddin.uz/
https://twitter.com/BehzodFazliddin

Telegramdagi kanalimiz: @/Behzod_Fazliddin
YouTubedagi sahifa-kanal: Behzod Fazliddin

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс
Ўқишлар сони: 3 484

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *