Категория архивов: Ижод фалсафаси

Иброҳим Ҳаққул. Шеърият – руҳий муносабат

(“Шеърият − руҳий муносабат”. − Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1989) Агар диққат билан мушоҳада юритилса, Яссавийнинг диний-ахлоқий фалсафасида дунёдан юз бурилмайди. Ёмонлик, нодонлик, жаҳолат, молпарастлик иллатларига ривож берган тубан дунёни юракдан…

Жек Лондон. Ҳаётнинг ёзувчилик фалсафаси

Умрининг сўнгига қадар енгил-елпи ёзилган битикларни етказиб беришни ўзига касб қилиб олган адабий “косиб” яхшиси, ушбу мақолани ўқимай қўя қолсин: вақтини беҳуда сарфлаб, кайфиятини бузгани қолади, холос. Мақола қўлёзмани қандай жойлаштириш, материални қандай ишлаш ҳақидаги…

Ҳегел. Санъатнинг мақсади

Биз инсон бу мазмунни бадиий асар шаклида яратар экан, кандай манфаатларга асосланиб иш кўради, ўз олдига қандай мақсадлар қўяди, деган савол қўямиз. Бу, аслида, бадиий асарга ёндашишнинг учинчи жиҳати бўлиб, уни ҳар томонлама ва чуқур…

Аҳмад Аъзам. Мени истаган шеърият

Таассурот Фахриёр, Абдували Қутбиддин, Баҳром Рўзимуҳаммадни кейинги пайтлари кўп ўқийман, уларнинг нима демоқчи эканини тўлиғича тушунаман десам, уйдирма бўлар, лекин таъсирланаман, мутолаада хаёлим очилиб, бошқа, нотаниш томонларга, қандайдир ишора маконларга кетиб қолади, кўнглим бошқа бир…

Виктор Алимасов. Ижодкор руҳ

Ақлу идрокнинг серсир буд, борлиқ олдидаги ожизлигини туйгач одам серсир вадиат, руҳ мавжуд деган ўйга борган. Шундан бери у нимаики ақлу идроки доирасига сиғмаса, уни руҳи билан англашга интилади. *** Руҳнинг борлигини илк бор эътироф…

Асқад Мухтор. Уйқу қочганда… (Тундаликлар)

Ўзбекистон халқ ёзувчиси Асқад Мухтор (1920 – 1997) моҳир сўз санъаткори – шоир ва носир бўлиш билан бирга, ҳозиржавоб публицист, муҳаррир, драматург, таржимон, давлат арбоби эди. Адиб салмоқли қиссаю романлар, бадиий таржималар, кўплаб ўткир публицистик…

Эйнштейн даҳосини яратган аёл

“Ҳаёт бировга меҳрибон, бировга бешафқат: кимдир омади чопиб, марварид-дурга эга чиқади, кимдир заҳмат чекиб қуруқ чиғаноқ-ла кифояланади”. Милева МАРИЧ “Даҳоликнинг калити – сирларингни ошкор қилмасликда”. Альберт ЭЙНШТЕЙН* 1987 йили ХХ аср кашф этган даҳо Альберт…

Тарозини тўғри тортиш эҳтиёжи

Адиб Омон Мухтор ва адабиётшунос Йўлдош Солижонов суҳбати Йўлдош Солижонов: Омонжон! Сиз билан кўп йиллардан буён танишмиз, дўстмиз. Илк ижодий қадамларингиздан бошлаб, ҳам назмда, ҳам насрда, ҳам драма, ҳам таржима соҳасида етук асарлар яратиб  келаётганингиздан…

Рауф Парфи поэтик оламига назар

Кейинги пайтлари ўзбекнинг икки бетакрор шоири – Рауф Парфи ва Шавкат Раҳмон ижоди, шахсиятига бот-бот мурожаат этилаётир. Бу фақат “таваллуд кун” ёки “юбилей” атрофидаги гаплар эмас, албатта. Улар ҳақидаги мубоҳасаю мунозаралар қизигандан-қизимоқда. Энг муҳими, бу…

«Ютқазмадим, ютмадим ҳам»

Адабиётшунос Мирзааҳмад Олим билан суҳбат I. ИБТИДО – Фаррух, сиз Бухорога келиб, «JannatMakon» журнали учун суҳбат уюштирмоқчи эканингизни телефон орқали айтганингиздан кейин, биласизми, нималарни ўйладим? Келинг, айримларини айтай: – «Эҳ, Фаррух, Фаррух… Нега суҳбат учун…

Тут гуллаган пайт. Рауф Парфи билан суҳбат

Биз – Одам Ато, Момо Ҳаво зурёдлари қувилган жаннатимизга қайтиш йўлини излаймиз. Яратган ҳаммамизни бир манзилда кутади. Лекин қайтгувчиларнинг йўллари бетакрор. Йўллар кесишади, бир-бирига ўхшайди, қайсинисидир бошқасини такрорлаётгандек туюлади. Дунёга қанча Одам насли келиб-кетса, шунча…

Асқад Мухтор. Ўзим ва шеър ҳақида

Ҳамма биладики, одамнинг ўзи тўғрисида ёзиши жуда ноқулай. Мен биографиямда арзигулик муҳим воқеа йўқ, деб бу ноқулай ҳолатдан осонгина қутулмоқчи ҳам бўлдим. Лекин, ўйлаб қарасам, бу мантиқсиз бўлар экан. Одам ўз Ватанида, унинг гўзалликлари, ўзгаришлари…

“Сен фикрни шахс билгил…”

Адабиётшунос олим Иброҳим Ҳаққул билан шоир Фахриёр суҳбати ФАХРИЁР: – Иброҳим ака, адабиёт зиммасига ҳар ким ўзича вазифа юклайди. Кимдир уни миллатнинг оғирини енгил, мушкулини осон қилиши керак деса, бошқа биров адабиёт нафис санъат тури…

Франц Кафка: «Санъат туб моҳияти билан фожиали»

Густав Яноухнинг «Кафка билан суҳбатлар»идан – Сизнинг шеърларингизда ҳали шовқин кўп. Бу ёшликка хос ҳолат, бу тириклик қувватининг керагидан ортиқ даражадалигидан далолат. Ўз-ўзича бу шовқин гўзал, гарчи санъатга алоқаси бўлмаса-да. Аксинча! Шовқин маънодорликка халал беради.…

«Ўз замонасини севган одам унинг қаҳрамонидир»

Шоир ва эстет Абдулла ШЕР билан суҳбат Замонасозларнинг сўзларидан кеч. Умар Хайём – Абдулла ака, қадимда кўпгина файласуфлар шоир-ёзувчи, кўпгина шоир-ёзувчилар файласуф бўлишган. Ҳатто Афлотун ҳам ижодини шеърдан бошлагани тарихдан маълум. Биз севиб ўқийдиган ёзувчилар Сартр…

Виктор Алимасов. Лермонтов ҳақида мақола

“Ким дунёни мендек эрта англади?!” Ривоят қилишларича, Одам Ато билан Момо Ҳавво беҳиштдан қувилганидан буён инсон ҳудосифат бўлиш ва оламни ўзига бўйсундириш истаги билан яшайди. Бу истакни ижодкорлар, айниқса, инсон эҳтиросларини илоҳий сифат, оламни эса…

Ҳаким Сатторий. Тургенев турткиси. Эссе (Охири)

Охири. Бошланиши мана бу саҳифада *** Иван Сергеевич Тургенев кўплаб ижодкорлар каби дастлабки қадамларини шеър ёзишдан бошлаганди. Албатта, бу машқлар ўша даврнинг машҳур шоирлари, хусусан, Пушкин ижодига тақлиддан иборат эди. Уларнинг бир дастасини Москва давлат…

Ҳаким Сатторий. Тургенев турткиси

Давоми. Бошланиши мана бу саҳифада *** “Хорь ва Калинич”да рус ҳаётига хос бўлган шундай воқеалар ҳикоя қилинади: у Орлов (ёзувчининг ота юрти) ва Калуга (она юрти) одамларининг феъл-атворини таққослашдан бошланади. Шу қиёсда ватанининг бутун қиёфаси…

Ҳаким Сатторий. Тургенев турткиси

Эссе Фикр тошни ёрар. Ҳикматли сўз. Публицистика поэзия эмас, бироқ у поэзиядан баланд бўла олади. И.С.Тургенев. Бир замонлар мафкура полигони сифатида адабиёт буғдойзорга айлантирилгани рост. Агар хўжайиннинг ноғорасига ўйнасанг ва унинг қўшиғини куйласанг, бу ризқ-рўз…

Вақт инсонсиз ҳеч нарса!

Асқад Мухтор шеъриятида умр ва инсон моҳияти Ўзбекистон халқ ёзувчиси Асқад Мухтор салмоқли қиссаю романлар, бадиий таржималар, кўплаб ўткир публицистик мақолалар баробарида шеъриятда ҳам етук асарлар яратди. Айниқса, ўзбек фалсафий-интеллектуал лирикаси тараққиётида унинг ҳиссаси катта…